Wyłudzenie kredytu lub pożyczki – jak się przed nim chronić?

Codziennie w Polsce tysiące osób składa wnioski o kredyt lub pożyczki. Prośba o udzielenie finansowania jest adresowana nie tylko do banków, ale także do instytucji pożyczkowych, takich jak pożyczkodawcy pozabankowi, firmy faktoringowe, itd. Część z wniosków nosi jednak lub wyczerpuje znamiona przestępstwa, ponieważ jest udaną lub nie próbą wyłudzenia kredytu. Jak się bronić przed tym procederem? Kiedy należy zwrócić uwagę i włączyć swoją czujność?

Art. 297. [Wyłudzenie kredytu]
§ 1. Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi – kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Wyłudzenie kredytu – czym jest? Podrobienie, przerobienie, poświadczenie nieprawdy

Kwestię wyłudzenia kredytu lub pożyczki definiuje kodeks karny w art. 297, przytoczonym powyżej. W skrócie rzecz ujmując, wyłudzeniem kredytu nazywamy wszelkie działania, które mają na celu uzyskanie finansowania od banku lub instytucji pożyczkowej w nieuprawniony sposób. Najczęściej przestępcy stosują do tego podrobione, przerobione lub skradzione dowody osobiste. Działają wtedy na szkodę osoby trzeciej i starają się przy tym zachować anonimowość (choć najczęściej na krótko).

W 2024 roku odnotowano 12,3 tysięcy prób wyłudzeń kredytów na łączną kwotę przekraczającą 324 miliony złotych. Średnia wartość próby wyłudzenia wyniosła 18,4 tysięcy złotych, ale największa zablokowana próba dotyczyła zobowiązania na 1,7 miliona złotych. Od 2022 roku liczby i kwoty nieudanych wyłudzeń kredytów systematycznie rosną, co wskazuje na rosnącą aktywność przestępców w tej dziedzinie.

Wbrew pozorom do wyłudzeń nie dochodzi tylko przy wnioskowaniu na osoby trzecie. Niektórzy mniej lub bardziej umyślnie stosują pewne zabiegi, by wyłudzić kredyt na siebie. Dowodzi temu poniższa historia:

7.01.2019 r. polska policja poinformowała o 25-letniej kobiecie z Piotrkowa Trybunalskiego, która próbowała otrzymać kredyt na 50 tysięcy złotych na podstawie sfałszowanego zaświadczenia o zatrudnieniu w firmie spedycyjnej na stanowisku spedytora. Nie pracowała nigdy w tym miejscu. Współtowarzyszył jej w tym procederze 39-letni mężczyzna, będący prezesem firmy i jemu też postawiono te same zarzuty.

Paragraf 2 i 3 art. 297 Kodeksu karnego, które definiują pomoc osobie wyłudzającej kredyt jako przestępstwo oraz sposób na możliwe uniknięcie kary.

Dokładnie tej samej karze za współudział podlegać mogą też wszystkie osoby, które wiedziały, ale nie zapobiegły procederowi wyłudzenia. Mówi o tym paragraf 2 artykułu 297 kk. Prezentujemy jego treść po lewej stronie na załączonym obrazku. Zdarza się, że pracownik banku, do którego jest adresowany wniosek, współpracuje z osobą wyłudzającą. To jego dotyczy przestroga zawarta w powyższym przepisie.

Niektórzy potrafią posunąć się do poświadczenia nieprawdy, by otrzymać konkretną kwotę pieniędzy. Osoby, które dodatkowo podrabiają czyjś podpis mogą ponieść karę grzywny na podstawie art. 270 kodeksu karnego. Może nie mieć większego znaczenia fakt, że osoba, której podpis został podrobiony zgodziła się na dokonanie wspomnianej czynności.

Zatajenie informacji o prawdziwej sytuacji majątkowej wnioskującego

„Nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia” – ten fragment par. 1 art. 297 mówi o sytuacji, w której osoba starająca się o kredyt może dopuścić się wyłudzenia w sposób z pozoru wyglądający na niewinny. Kiedy możemy mieć z tym do czynienia? Np. w sytuacji wnioskowania o chwilówki online, gdy potrzebne jest tylko oświadczenie o dochodach.

Osoba starająca się o 6000 zł na 60 dni, a zarabiająca jedynie 2500 zł na miesiąc kłamie nt. swojego wynagrodzenia podając zarobki o 100% wyższe. Prawda może w takiej sytuacji wyjść bardzo szybko na jaw, choć niestety istnieją pożyczkodawcy, którzy pożyczają takie sumy bez dodatkowych zabezpieczeń. Banki, udzielając kredytów gotówkowych badają wpływy, fakt zatrudnienia i sytuację finansową swoich klientów w bardziej rzetelny sposób.

Uniknięcie kary za wyłudzenie – czy to możliwe?

Na powyższym zdjęciu możemy przeczytać jeszcze paragraf 3 art. 297 kk, który zawiera tzw. klauzulę niekaralności. Określa ona, że osoby próbujące wyłudzić pożyczkę lub posiadające wiedzę na ten temat mogą uniknąć kary w sytuacji, gdy ostatecznie zapobiegną wykorzystaniu tego wsparcia finansowania lub zaspokoją roszczenie danej instytucji pożyczkowej lub banku, np. zwrócą wypłacony kredyt.

Nowe metody wyłudzenia kredytów w erze cyfrowej

Rok 2024 przyniósł znaczący wzrost zaawansowanych technologicznie metod oszustw. Wykorzystanie technologii deepfake do tworzenia fałszywych nagrań wideo stało się jednym z najpoważniejszych zagrożeń. Oszuści tworzą fałszywe materiały z wizerunkami znanych osób, aby nakłaniać do „korzystnych inwestycji” lub podszywają się pod pracowników banków podczas wideokonferencji.

Spoofing telefoniczny to kolejna metoda, która zyskała na popularności. Przestępcy podszywają się pod numery telefonów znanych instytucji finansowych, dzwoniąc do potencjalnych ofiar z informacją o próbie wyłudzenia kredytu na ich dane. W rzeczywistości to oni próbują wyłudzić dodatkowe informacje osobowe potrzebne do złożenia wniosku kredytowego.

Według danych NASK w 2024 roku odnotowano dynamiczny wzrost liczby oszustw deepfake z udziałem polskich polityków i znanych osobistości. Materiały te były szeroko rozpowszechniane w mediach społecznościowych, co zwiększyło ich skuteczność.

Jak się chronić przed wyłudzeniem?

Ochronę przed wyłudzeniem można rozumieć dwojako, tj. czynności zapobiegającym wykorzystaniu naszych danych osobowych przez oszustów lub przeciwdziałanie poprzez odpowiednie procedury działaniu na szkodę banku przez wyłudzających (w gruncie rzeczy to bank ma największy problem na samym końcu). W powyższym artykule zajmiemy się pierwszym rozumieniem, które dotyczy potencjalnie każdego Polaka. W momencie wykorzystania jego danych, może się spotkać z wieloma problemami i wezwaniami do zapłaty, choć należy pamiętać

Weź promocyjną pożyczkę w Vivus.pl na 61 dni za darmo!

Bezpieczeństwo własnych danych osobowych

Podstawową metodą walki z wyłudzeniami jest pilne pilnowanie swoich dokumentów – tożsamości lub paszportu. Dotyczy to także samych danych lub zdjęcia/skanu dokumentu, nie tylko jego fizycznej postaci. Zdarza się, że instytucje finansowe wymagają podesłania lub zeskanowania w placówce dowodu osobistego. Ze względów bezpieczeństwa w obecnych czasach najlepiej czynić to tylko w bankach. Firmy pożyczkowe nie wymagają kopii dowodu osobistego do wydania decyzji nt. pożyczki. Nie jest to konieczne.

Ponadto, skanowanie lub przetrzymywanie dowodów osobistych przez jakiegokolwiek przedsiębiorcę jest zabronione zgodnie z prawem. W przypadku zawieruszenia lub zgubienia dokumentu najlepiej, jeżeli od razu go zastrzeżemy, co opisujemy w naszym tekście Co zrobić, gdy utracisz dowód osobisty?.

Wrażliwe dane o sobie, w tym numer PESEL, serię i numer dowodu czy też wreszcie skany dokumentów nie rzadko przechowujemy na własnej poczcie e-mail. Bezpieczeństwo naszych danych zależy od właściwego postępowania i zabezpieczania się w sieci:

1. Używaj bezpiecznego hasła, czyli takiego, jakie różne serwisy internetowe często wymagają od klientów – co najmniej 8-znakowego, z min. 1 cyfrą, 1 wielką literą, 1 znakiem specjalnym.
2. Używaj różnych haseł – wiadomo, że ciężko jest czasem zapamiętać 1 czy 2 hasła, zwłaszcza, gdy nie mogą to być proste słowa bez żadnych cyferek. Warto jednak wprowadzić pewną logiczną różnorodność, którą będziemy w stanie zapamiętać. Koniecznie jednak pamiętajmy o tym, by hasło do bankowości elektronicznej różniło się od kodu dostępu do Facebooka czy poczty elektronicznej.
3. Utrzymuj pocztę u znanego providera/hostingodawcy – serwery znanych polskich i zagranicznych firm takich jak WP, Onet czy Gmail, w których zresztą większość polskich internautów utrzymuje swoją pocztę można uznać za w miarę bezpieczne. Zapewniają one coraz bardziej popularyzowaną podwójną weryfikację (lub też inaczej weryfikację dwuetapową).
4. Kasuj niepotrzebne wrażliwe dane z poczty i komputera lub przechowuj je w zaszyfrowanych katalogach lub dyskach zewnętrznych.
5. Nie wprowadzaj swoich danych w serwisach bez certyfikatu SSL. W formularzach na stronach, które przeglądarka uznaje za niebezpieczne, tuż obok adresu www nie będzie widoczna kłódeczka i adres bez „https://”. Najczęściej będzie ona przekreślona. Oznacza to brak certyfikatu SSL (secure sockets layer), który sprawia, że wszystkie przesyłane dane są zaszyfrowane.
6. Sprawdzaj zawsze, czy rzeczywiście logujesz się do swojego banku. Może się okazać, że poprzez swoje strony lub wiadomości e-mail lub sms, oszuści przekierują nas do podobnie wyglądającej strony np. mBanku lub ING i będą starali się wyłudzić nasze dane. Podobne ataki noszą nazwę phishingu i są opisywane szeroko przez serwisy takie jak Niebezpiecznik.pl.
7. Nie otwieraj załączników z podejrzanych e-maili, nawet jeżeli wyglądają z priori na przesłane z zaufanego źródła od konkretnej firmy. Oszuści mogą podszywać się pod różne firmy, przekierowywać na strony logowania lub płatności, albo poprzez kliknięcie zainstalować tzw. malware lub spyware do śledzenia Twojej aktywności na komputerze i w sieci.
8. Nie podawaj nikomu, nawet znajomym swojego kodu BLIK (co to jest i jak działa?), a jeśli potrzebują pieniędzy, niech dzwonią na Twój telefon.
9. Uważaj na oszustwa z deepfake – nie daj się nabrać na fałszywe nagrania z politykami czy znanymi osobami zachęcającymi do inwestycji. Sprawdzaj zawsze źródło takich materiałów.
10. Nie ufaj połączeniom od „pracowników banku” ostrzegających przed wyłudzeniem – to może być nowa metoda oszustwa. Zawsze zakończ rozmowę i skontaktuj się z bankiem pod oficjalnym numerem.

Przeczytaj też: Bezpieczeństwo finansowe seniorów – jak unikać oszustw przy pożyczkach?

Sprawdzanie czy ktoś wziął na mnie kredyt – Alerty BIK

Skorzystaj z ochrony w ramach Alertów BIK!

Kolejną ciekawą i niedrogą metodą dla bojaźliwych choć także i tych, którzy cenią sobie pewność i bezpieczeństwo, są tzw. Alerty BIK. Każde zapytanie o kredyt w banku i o pożyczkę w praktycznie większości instytucji pożyczkowych jest procesowane przez Biuro Informacji Kredytowej. Dzięki alertom jesteśmy informowani o próbie wykorzystania naszych danych w momencie, gdy pracownik banku sprawdza wiarygodność finansową w imieniu oszusta na nasze imię i nazwisko.

Usługa alertów BIK kosztuje 42 zł za cały rok (w niektórych pakietach nawet 48 zł), czyli tylko 3,5 zł za miesiąc. Cena wzrosła w ostatnich latach z poprzednich 24 zł, ale nadal pozostaje bardzo przystępna w porównaniu do potencjalnych strat z wyłudzenia kredytu.

Nowością w 2024 roku jest rozszerzenie funkcjonalności Alertów BIK o informacje o wyciekach danych do darknetu. Jeśli system wykryje, że nasze dane osobowe (PESEL, numer dowodu, e-mail) pojawiły się w nielegalnych bazach danych w sieci, otrzymamy natychmiastowe powiadomienie wraz z poradami, jak reagować w takiej sytuacji.

Polskie prawo gwarantuje każdemu obywatelowi również możliwość darmowego sprawdzenia się w BIK-u czy w bazach biur informacji gospodarczej takich jak ERIF, Infomonitor czy KRD. Jednakże jest to możliwe tylko 1 raz na pół roku w każdej z instytucji.

Alerty zasygnalizują użycie naszych danych także w sytuacji, gdy sami chcemy otrzymać kredyt lub pożyczkę od instytucji finansowej. Jednak wtedy jesteśmy już pewni, że nikt nie podszywa się pod nasze nazwisko.

Nowoczesne zabezpieczenia banków w 2025 roku

Polskie banki systematycznie wprowadzają coraz bardziej zaawansowane systemy bezpieczeństwa. Biometria behawioralna to jedna z najnowszych technologii, która analizuje sposób, w jaki klienci korzystają z aplikacji bankowych – jak trzymają telefon, jak szybko piszą na klawiaturze czy jak poruszają myszką.

Do Sektorowej Platformy Biometrii Behawioralnej BIK przystąpiły już ING Bank Śląski, BNP Paribas, VeloBank oraz PKO BP. W listopadzie 2024 roku dołączył również SKOK Stefczyka, a Credit Agricole wdrożył własne rozwiązanie w styczniu 2025. System ten działa niewidocznie dla użytkownika i może wykryć, gdy ktoś niepowołany próbuje korzystać z naszego konta.

Klucze bezpieczeństwa U2F to kolejna innowacja dostępna w niektórych bankach. PKO BP jako pierwszy w Polsce wprowadził obsługę fizycznych kluczy bezpieczeństwa, które przypominają pendrive’y i służą do dwuetapowego uwierzytelniania. Nawet jeśli przestępcy przejmą login i hasło, nie będą mogli uzyskać dostępu do konta bez fizycznego klucza.

Większość banków stosuje również weryfikację dwuetapową (2FA), która stała się standardem po wprowadzeniu dyrektywy PSD2 we wrześniu 2019 roku. Oprócz tradycyjnych kodów SMS coraz popularniejsze stają się aplikacje uwierzytelniające i biometryczne metody logowania przez odcisk palca czy rozpoznawanie twarzy.

Aktualne statystyki i trendy w 2024-2025

Zgodnie z raportem infoDOK tylko w IV kwartale 2024 roku udaremniono 2,661 prób wyłudzeń kredytów. Średnia kwota wyłudzenia wzrosła do 18,4 tysięcy złotych, ale warto podkreślić, że największa próba dotyczyła zobowiązania na 1,7 miliona złotych. Niepokojący jest fakt, że od 2022 roku liczby i kwoty nieudanych wyłudzeń kredytów znów rosną.

W 2024 roku wartość akcji kredytowej wzrosła o ponad 32% w porównaniu z 2023 rokiem, osiągając 248,8 miliarda złotych. Na koniec 2024 roku suma wszystkich kredytów i pożyczek do spłaty wyniosła rekordowe 760,6 miliarda złotych. Ten wzrost aktywności kredytowej przekłada się również na większe zainteresowanie oszustów próbujących wyłudzić finansowanie.

40% polskich firm doświadczyło w 2024 roku cyberataku lub wycieku danych, co pokazuje skalę zagrożeń w cyberprzestrzeni. Jednocześnie tylko około 15% z nich skorzystało z zaawansowanych rozwiązań chroniących sieci i systemy informatyczne.

Nowe regulacje i odpowiedzialność banków

W Polsce Prezes UOKiK wszczął postępowania przeciwko kilku dużym bankom za odrzucanie reklamacji klientów, którzy padli ofiarami oszustw internetowych, w tym popularnego oszustwa „na BLIK”. Te zmiany w regulacjach pokazują, że banki będą musiały zainwestować w nowe rozwiązania, aby skutecznie chronić swoich klientów.

Nowe przepisy z 2024 roku zobowiązują banki do oferowania bezpłatnych narzędzi blokujących dostęp do szkodliwych treści oraz wprowadzają surowsze kary za brak ochrony klientów przed oszustwami. W niektórych krajach europejskich planowane są grzywny w wysokości do 50 milionów dolarów za niewystarczającą ochronę przed fraudem.

Banki wprowadzają również zaawansowane systemy AI do wykrywania podejrzanych transakcji i zachowań. Algorytmy uczą się wzorców normalnego zachowania klientów i mogą natychmiastowo zablokować podejrzane operacje, nim dojdzie do szkody.

Co robić w przypadku podejrzenia wyłudzenia?

Jeśli otrzymasz Alert BIK, a nie składałeś wniosku o kredyt lub pożyczkę, należy natychmiast skontaktować się z BIK pod numerem 22 348 44 44. Konsultanci BIK ocenią sytuację i przekażą do odpowiedniej instytucji informację o braku zgody na udzielenie kredytu.

W przypadku podejrzenia wykorzystania danych osobowych warto również:

• zgłosić sprawę na policję – im szybciej, tym większe szanse na złapanie oszustów,
• zastrzec numer PESEL w Ministerstwie Cyfryzacji,
• sprawdzić wszystkie swoje zobowiązania w BIK i bazach BIG,
• monitorować swoje konta bankowe pod kątem nietypowych operacji,
• zmienić hasła do ważnych kont internetowych, szczególnie poczty e-mail i bankowości.

Aktualne wyzwania dotyczące bezpieczeństwa finansowego w Polsce

Eksperci alarmują, że rozwój sztucznej inteligencji i technologii deepfake sprawia, iż oszustwa stają się coraz bardziej wyrafinowane. Joel Latto, doradca ds. zagrożeń, podkreśla, że „oszuści od dawna wykorzystują inżynierię społeczną, ale dzięki AI mogą naśladować ludzkie interakcje na niespotykaną dotąd skalę”.

Firmy telekomunikacyjne i banki muszą wdrażać technologie wykrywające złośliwe przekierowania połączeń oraz analizujące głos w celu identyfikacji deepfake. Biometria behawioralna okazuje się skuteczna nawet w przypadku socjotechnicznych manipulacji – system może wykryć zmianę wzorca zachowania klienta działającego pod wpływem stresu lub manipulacji przestępców.

Warto również pamiętać o systematycznym sprawdzaniu swojego Raportu BIK, gdyż nowe dane mogą pojawiać się nawet codziennie. Regularna kontrola własnej historii kredytowej pozwala szybko wykryć ewentualne próby wyłudzenia, nawet gdy przestępcy spłacają raty w terminie, aby uniknąć wykrycia.

Wyłudzenie kredytu może dotknąć każdego – praktyczne wskazówki na 2025 rok

Promocja „5% zwrotu za płatności kartą i BLIKIEM z BIZnest Kontem” to atrakcyjna propozycja dla przedsiębiorców poszukujących korzystnych rozwiązań bankowych. Promocja pozwala na realne oszczędności przy codziennych transakcjach firmowych, jednocześnie zachęcając do aktywnego korzystania z usług bankowych.

Przed przystąpieniem do jakiejkolwiek promocji bankowej warto:

1. Dokładnie zapoznać się z regulaminem oraz sprawdzić wiarygodność instytucji.
2. Przeanalizować swoje potrzeby finansowe i oszacować potencjalne korzyści.
3. Sprawdzić aktualną sytuację w BIK przed złożeniem wniosku kredytowego.
4. Zastanowić się nad aktywacją Alertów BIK jako dodatkowej ochrony przed wyłudzeniami.

Pamiętajmy, że wybór odpowiedniego konta firmowego czy prywatnego powinien być przemyślaną decyzją, uwzględniającą nie tylko bieżące promocje, ale również długoterminowe korzyści i dopasowanie oferty do naszych potrzeb. Bezpieczeństwo finansowe powinno być zawsze priorytetem, szczególnie w dobie rosnących zagrożeń cybernetycznych i coraz bardziej wyrafinowanych metod oszustw.