Wnioskując o pożyczkę na raty, kredyt gotówkowy lub kredyt hipoteczny (sprawdź aktualny ranking!) stykamy się w pewnym momencie z pytaniem o to, jakie raty chcemy płacić – równe, czy malejące. Czy to we wniosku online, czy w kalkulatorze na stronie banku lub u doradcy – czeka nas ten sam dylemat. Dlatego w poniższym artykule wyjaśniamy różnice między rodzajami rat. A sprowadzają się do one m.in. do pojęć takich jak rata kapitałowa i odsetkowa.

Rata kapitałowa i odsetkowa

kalkulator bilon raty kapitał odsetkiW skrócie rzecz ujmując, ratą kapitałową jest ta część płaconej co miesiąc kwoty, o którą pomniejszony zostaje kapitał, czyli pożyczona de facto kwota od banku. To na jej podstawie obliczane są właśnie odsetki. Wraz z sukcesywnym spłacaniem kolejnych rat, kapitał do spłaty się pomniejsza, a z nim raty. O ile oczywiście, wybraliśmy kredyt z ratą malejącą, a nie stałą, ale o tym będzie zaraz poniżej.

Rata odsetkowa to ta część pieniędzy, która wynika bezpośrednio z oprocentowania naszego kredytu. Na oprocentowanie składa się marża banku i stawka referencyjna WIBOR, która jest zmienna i zależy częściowo od polityki finansowej państwa. Im mniejszy kapitał pożyczyliśmy, tym niższe kwotowo płacimy odsetki.

Oddzielne spłacanie raty kapitałowej i odsetkowej – totalna bezmyślność

Warto tu zaznaczyć, że dla ważności spłaty raty kredytu, należy spłacać obie raty na raz – nawet, jeżeli na wyciągu z banku widnieją one oddzielnie. Zresztą, w znakomitej większości przypadków bank pobiera pieniądze ustalonego dnia miesiąca automatycznie. Nie ma więc praktycznie możliwości rozdzielenia obu rat. Uczulamy jednak Państwa na tym punkcie, ponieważ żeby zaoszczędzić odrobinę pieniędzy na drobne wydatki, ludzie potrafią wpaść na pomysł, by płacić raty “na raty”.

Czym jest rata równa, inaczej stała lub annuitetowa?

Rata stała kredytu pozwala na spłacanie go w comiesięcznych równych kwotach. Nosi ona również nazwę raty równej lub annuitetowej (od annuity). Charakteryzuje się ona tym, że w pierwszym okresie oddawania pieniędzy bankowi, odsetki mają najwyższą wartość. Na przykładzie kredytu hipotecznego łatwo ustalić, że stanowią wtedy ok.  25% raty. Natomiast pod koniec spłaty potrafią osiągnąć jedynie 0,2-1% całej raty kredytu! Zmienna jest wtedy też część kapitałowa. Jej wartość wzrasta w miarę upływu czasu. Łatwo uchwycić tę zależność na przykładzie symulacji z jednego z banków (Ilustracja nr 1):

Raty równe - annuitetowe na przykładzie symulacje pko bp

Ilustracja nr 1. Przykładowa symulacja rat równych dla kredytu hipotecznego “Własny kąt hipoteczny” w PKO BP według stanu na dzień 30.04.2020 r., okres kredytowania – 10 lat, kwota kredytu: 200 000 zł. Tabela ma charakter orientacyjny. Źródło: pkobp.pl

Spłata kredytu w ratach równych niesie za sobą konkretne korzyści. Dzięki temu:

  • raty są zawsze tej samej wysokości, dzięki czemu mamy pewność ile będziemy płacić miesięcznie za spłatę od początku do końca okresu spłaty,
  • nasza zdolność kredytowa w oczach banku jest wyższa, ponieważ gdybyśmy mieli zawsze płacić tę samą ratę kapitałową i wysokie z początku odsetki, mogłoby nas nie stać na spłatę comiesięcznych rat np. w pierwszych latach obsługi kredytu hipotecznego.
  • dzięki oszacowanej wyższej zdolności kredytowej jesteśmy w stanie pożyczyć więcej pieniędzy – a może to mieć znaczenie, gdy potrzebujemy np. 300 tysięcy na kredyt na mieszkanie, a właśnie tyle lub niewiele więcej bank jest nam w stanie powierzyć.

Niestety, powyższe plusy raty stałej (annuitetowej) są z drugiej strony jednocześnie jej wadą. Pożyczenie nawet tej samej ilości pieniędzy na ten sam okres czas przy racie stałej powoduje jednak, że ostatecznie całkowity koszt kredytu jest wyższy niż przy racie malejącej.

Rata malejąca – czym jest i kiedy ją wybrać?

W przypadku raty malejącej, spłacana rata kapitałowa jest zawsze tej samej wysokości. Zapytają Państwo jednak, w jaki zatem sposób rata kredytu będzie maleć? Nie zapominajmy w tym momencie o racie odsetkowej. Jest ona płacona od samego początku i dla takiego samego kredytu wynosi przy pierwszej racie dokładnie tyle samo co w pierwszej opcji. W naszym przykładzie kredytu hipotecznego na 200 tysięcy złotych przyznawanego na okres 10 lat przy tym samym oprocentowaniu, jak dla rat równych (Ilustracja nr 1) – część odsetkowa w pierwszej racie będzie wynosić dokładnie tyle samo – 506 złotych.

Pamiętajmy jednak, że odsetki płacimy od kwoty kapitału, który zmniejsza się co miesiąc. Ponieważ w przypadku rat malejących, jego wartość spada szybciej, również i rata kredytu ostatecznie maleje z biegiem czasu. Na początku jest najwyższa i wynosi przykładowo 2173 zł, a już ostatnim razem po 10 latach pobierane jest tylko 1671 zł.

Rata malejąca - podgląd części odsetkowej i kapitałowej

Ilustracja nr 2. Przykładowa symulacja rat malejących dla kredytu hipotecznego “Własny kąt hipoteczny” w PKO BP według stanu na dzień 30.04.2020 r., okres kredytowania – 10 lat, kwota kredytu: 200 000 zł. Tabela ma charakter orientacyjny. Źródło: pkobp.pl

Jaką ratę wybrać?

Przyjmuje się, że rata kredytu powinna wynosić maksymalnie między 45 a 50% naszych miesięcznych dochodów według Rekomendacji T Komisji Nadzoru Finansowego. Gdy zaciągamy kredyt np. wraz ze współmałżonkiem, suma dochodów jest wyższa, ponieważ solidarnie spłacamy dług. Z kolei czynniki, takie jak miejsce zamieszkania, forma prawna otrzymywanego wynagrodzenia i świadczenia czy też liczba osób na utrzymaniu mają wpływ na naszą zdolność kredytową. Czasem sprawiają, że jesteśmy na granicy zdolności dla kwoty, której potrzebujemy. Wtedy naturalnie doradca bankowy proponuje nam, byśmy wybrali raty równe. Nawet 230 zł różnicy pomiędzy ratą malejącą a ratą równą może mieć wpływ na decyzję kredytową banku. Ostatecznie, najważniejsze jest to, byśmy byli w stanie zapłacić konkretną kwotę co miesiąc.

Zmiany stóp procentowych a rata malejąca i rata stałą

Symulacje zaprezentowane powyżej nie uwzględniały czynnika zewnętrznego, który wpływa na oprocentowanie kredytów, czyli stóp procentowych (więcej o nich tutaj). Te mogą podlegać zmianom i mimo że nie dzieje się to zbyt często, może jednak sprawić, że nasze raty wzrosną lub spadną. Dotyczy to zarówno kredytów gotówkowych, jak i hipotecznych. Jak wiadomo, na oprocentowanie składa się marża banku, jak i WIBOR, który zależy od stóp procentowych ustalanych przez Radę Polityki Pieniężnej. Ich wartości zostały pierwszy raz po 5 latach zmienione dwukrotnie – pod koniec marca i na początku kwietnia 2020 i to do historycznie niskiego poziomu.

Jakie ma to znaczenie dla osób posiadających kredyty w ratach stałych, a jakie dla tych spłacających w ratach malejących? Wszystko zależy od tego, w którym momencie każdy z kredytobiorców się znajduje. Zakładając, że 2 osoby pożyczyły dokładnie tę samą kwotę 300 tysięcy na 30 lat i są już w połowie spłaty – więcej zyska w tym momencie osoba posiadająca kredyt z ratą stałą (annuitetową). Ale tylko dlatego, że ona wciąż ma wyższy kapitał do spłaty.

WIBOR 3M, 6M a rata kredytu

Pamiętać należy jednak, że moment, w którym raty zostaną nam obniżone, zależy od tego, czy mamy umowę z WIBOR-em naliczanym w perspektywie 3 miesięcy, 6 miesięcy czy też dłuższym. Może się okazać, że dopiero za jakiś czas bank użyje najnowszych danych do ustalenia nowej raty, ponieważ wciąż dla naszej umowy obowiązuje wcześniejsza perspektywa. Więcej o WIBORZ-e 2020 – przeczytają Państwo tutaj.